بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

183

خلاصة التجارب ( طبع جديد )

به گوشت كبوتر جوان و اشباه اين‌ها و حذر نمودن از فواكه پررطوبت و كم‌حلاوت و از هواهاى تر و از ترشى ها و لبنيات و چيزهاى خام و سردىفزاى و مداومت نمودن بر دوايى قوى ترياقى ضد مزاج خلط و مصلح آن و مقوى اعضا و محلل اخلاط فاسده چون كيتى ورس و بلادر و زرنيخ و امثال اين‌ها و طلاى عصير برگ عنب مكررا مفيد آيد و همچنين عصير كاهك عاشقان و عصير شيطرج و عصير پوست جوز تر و اگر سركه داخل سازند اقوى بود و تيزاب نرم مكررا ماليدن عظيم نافع آيد . و اما در بهق استفراغ سودا بايد كردن به مطبوخ افتيمون كه حب سنگ سليمانى يا دهنه ملك مادران باشد و يا فلوس خيار چنبر و اشباه اين‌ها و غذاهاى چرب و شيرين و ترىفزا و معتدل به كار داشتن چون پالوده و فرنى به روغن بادام و گلاب و نخوداب كم‌ابزار و نان‌هاى پاكيزه و سفيد با آش‌هاى به گوشت فربه و مرغ فربه بود و ميوه‌هاى آبدار شيرين خوردن چون خربزه گرمه و انگورهاى تابستانى سفيد و انجير زرد و انار ملس و سيب شيرين و توطن در هواى گرم و تر كردن و تعطيل و شادى جستن و تقويت معده و بدن و جگر به تراكيب مذكوره و غيره نمودن و طلاهاى مذكوره همواره افكندن و از هرچه مولد سودا و خشكى فزا باشد دور بودن و جمله دواهاى قويه جالى كه در زينت بشره گفته شد طلا كردن نافع بود . اما در برص تدبيرات اقوى بايد چنانچه در هفته دو نوبت يا سه نوبت قى بايد كردن به مقيات بلغم بعد از طعام و در هر ماه دو سه نوبت مسهل بلغم خوردن از قيروطىهاى حربى و چيپالى و به تيزاب تيز سيمابى پوست‌ها از آن برداشتن به دفعات و به روغن بادنجان و بهنگرا و شيطرج و كالاچيترا و سياه‌تخمه و اشباه اين‌ها آن را پيوسته چرب داشتن و بسيار تعديل مزاج به همين علاج كرده شد و بسى نافع و مفيد است . و آنجا كه تيزاب يافت نشود شيطرج تر كوفته بستن و يا كاهك عاشقان تر كوفته بستن و همچنين تره تيزه و خردل كوفته و آهك به آن سرشته و نوره حمام و تخم خردل با سركه سرشته جمله پوست از آن بردارند و عضو را تقويت نمايند نافع باشد و ذراريح كوفته بستن همين فعل كند و به خاصيت عظيم نافع آيد . و غذا و ساير تدابير همان است كه در وضح گفته شد ليكن مبروص را از تدبيرات سردى و ترىفزا بيشتر حذر بايد كردن و در تدبيرات گرمى و خشكىفزا بيشتر كوشيدن به نوعى كه مضرتى ديگر حادث نشود و روغن مار سياه و عقرب سياه و روغن زراريح همواره ماليدن به تخصيص بعد از پوست افتادن بسى مفيد بود . و گويند مداومت ماليدن روغن بادنجان يك سال رنگ محل برص را همچون رنگ تن سازد و بعد سالى باز عود كند . و طريق گرفتن روغن بادنجان : چنان است كه بجوشاند بادنجان را بسيار و به دست بمالند و صاف آن را بيالايند و روغن مقدارى برافكنند و بجوشانند نرم چندان‌كه آب‌ها برود و روغن بماند . و گويند مداومت خوردن معجون اطريلال مصرى به خاصيت رفع برص كند . و علاج برص سياه علاج قوباى متقشر بود و بعد تنقيه از اين طلاهاى مذكور و روغن‌هاى عظيم مؤثر افتد و تيزاب‌كارى به غايت مفيد آيد و گوشت ماهى و مرغان آبى و لبنيات و ترب و ترهاى كم‌طعم و درهم خوردن اين‌ها جمله به خاصيت مولد برص و وضح‌اند چنانچه در حفظ الصحت بدين‌ها ايمايى شده .